گرایش برنامه ریزی روستایی

با عنوان :  تأثیر پرورش گل و گیاه در توسعه روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پايان‌نامه جهت اخذ درجه كارشناسي ارشد

رشته: جغرافیا    

گرایش: برنامه ریزی روستایی

عنوان:

تأثیر پرورش گل و گیاه در توسعه روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت

 استاد راهنما:

دکتر عیسی پوررمضان

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

عنوان                     صفحه

چکیده ……… 1

مقدمه …. 2

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

فصل اول: کلیات پژوهش

1-1 اظهار مسئله. 5

1-2 اهمیت و ضرورت پژوهش.. 5

1-3 اهداف پژوهش.. 6

1-4 سوالات پژوهش.. 6

1-5 فرضیه های پژوهش.. 6

1-6 موانع و محدودیت های پژوهش.. 7

1-7 واژه ها و مفاهیم. 7

فصل دوم: مرور منابع، ادبیات و پیشینه پژوهش

2-1 پیشینه پژوهش.. 9

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

2-2 ادبیات پژوهش.. 12

2-3 برنامه ریزی روستایی.. 16

2-4 توسعه روستایی.. 16

2-5 ضرورت برنامه ریزی توسعه روستایی.. 17

2-6 مفهوم توسعه روستایی.. 20

2-7 توسعه اقتصادی.. 21

2-8 انواع سیستم های کشاورزی.. 31

2-9 پرورش گُل و گياه 33

فصل سوم: روش اجرای پژوهش مواد و روش

3-1 روش اجرای پژوهش.. 38

3-1-1 روش پژوهش.. 39

3-1-2 مراحل پژوهش.. 39

3-1-2 -1 مرحله جمع آوری اطلاعات (اسنادی و میدانی) 39

3-1-2-2 مرحله سازماندهی و طبقه بندی اطلاعات… 39

3-1-2-3 مرحله تجزیه و تحلیل اطلاعات… 39

3-2 جامعه آماری، حجم نمونه و متغیر پژوهش.. 40

3-2-1 متغیرهای پژوهش.. 42

3-3 روش شناسی پژوهش.. 42

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها و یافته های پژوهش

4-1 یافته های پژوهش.. 43

4-1-1 محدوده مورد مطالعه. 44

4-1-2 توپوگرافی.. 45

4-1-3 اقلیم. 48

4-1-4 پوشش گیاهی.. 49

4-1-5 خاک.. 51

4-1-6 منابع آب… 53

4-1-7 کشاورزی و دامداری.. 53

4-1-8 جمعیت و خانوار. 54

4-1-9 نسبت جنسی.. 55

4-1-10 وجه تسمیه. 56

4-1-11 سواد. 56

4-1-12 صنعت و معدن-بازرگاني.. 56

4-1-13 مهاجرت… 57

4-1-14 تحلیل وضع موجود پرورش گل و گیاه در محدوده مورد مطالعه. 58

4-1-14-1 تعداد و توزیع گلخانه های بخش مرکزی.. 58

4-1-14-2 تعداد افراد شاغل در پرورش گل و گیاه 59

4-1-14-3 میزان تولید گل و گیاه 61

4-1-14-4 میزان فروش گل و گیاه 62

4-1-14-5 میزان سود حاصل از فروش گل و گیاه 63

4-1-14-6 میزان صادرات و واردات گل و گیاه 64

4-1-14-7 تعداد گلخانه ها ی موجود در روستاهای نمونه. 65

4-1-14-8 تعداد افراد شاغل پرورش دهنده گل و گیاه در روستاهای نمونه. 67

4-1-14-9 میزان تولید گل و گیاه در روستاهای نمونه. 68

4-1-14-10 میزان فروش گل و گیاه در روستاهای نمونه. 69

4-1-14-11 میزان سود حاصل از فروش گل و گیاه درروستاهای نمونه. 70

4-1-14-12 میزان صادرات و واردات گل و گیاه 71

4-2 ارزیابی تأثیر پرورش گل و گیاه از دیدگاه پاسخ گویان. 72

4-3 وضعیت گل و گیاه در مناطق روستایی.. 82

4-4 پرورش گل و گیاه و توسعه اقتصادی روستاها 95

فصل پنجم: بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات

5-1 بحث و نتیجه گیری.. 120

5-2 آزمون فرضیه ها 125

5-3 پیشنهادات… 129

منابع و مأخذ. 130

چکیده

شهرستان پاکدشت که از جنوب رشته کوه البرز به طرف دشت کشیده شده و به دلیل وجود رودخانه جاجرود و همچنین خاک حاصلخیز آن، محیط مناسبی را برای کشاورزان، بخصوص برای پرورش گل و گیاه می باشد. همین عوامل در کنار اقلیم مساعد و بارندگی نسبتاً مناسب، باعث شده می باشد که پرورش گل و گیاه در سالهای اخیر به منزله یک شغل جدی در بین مردم این شهرستان دنبال گردد. بخش مرکزی شهرستان پاکدشت پرورش گل و گیاه را به عنوان یک شغل اصلی انتخاب کرده اند و امروزه تأثیر عمده ای در بازارهای گل وگیاه داخل و حتی خارج از کشوردارند. این پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی، با بهره گیری از منابع اسنادی همراه با مطالعات میدانی و به تعیین تأثیر پرورش گل و گیاه در توسعه روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت وبررسی و شناسایی موانع ومشکلات موجود در پرورش گل وگیاه پرداخته می باشد. جامعه آماری این پژوهش فوق کلیه روستاهای دارای پرورش گل و گیاه دربخش مرکزی شهرستان پاکدشت بوده که شامل 6 روستا می گردد . در این روستاها تعداد 470 گلخانه سنتی و مکانیزه هست. نتایج پژوهش نشان می دهد که با در نظر داشتن سابقه پرورش گل و گیاه در محدوده مورد مطالعه و گسترش این فعالیت پرورش گیاه دربعد اقتصادی موجب افزایش قابل توجه درآمد و نیز افزایش اشتغال و در بعد اجتماعی موجب ماندگاری جمعیت در روستا و مهاجرت معکوس شده می باشد.

واژگان کلیدی: پرورش گل و گیاه، توسعه اقتصادی – اجتماعی ، بخش مرکزی شهرستان پاکدشت

 مقدمه

در کشورهای کم درآمد، بخش کشاورزی به دلیل گستردگی و پیوندهای قوی با سایر بخش‌های اقتصادی، به عنوان موتور و محرک اولیه رشد اقتصادی اقدام می نماید. کشاورزی در این کشورها بیشترین سهم نیروی کار را به خود اختصاص داده و با 68 درصد اشتغال و 24 درصد تولید ناخالص داخلی جایگاه ویژه‎ای دارد. اغلب جمعیت فقیر به گونه مستقیم به این بخش وابسته بوده و از طریق کشاورزی گذران زندگی می کنند. افزایش میزان بهره وری دربخش کشاورزی باعث ارزان تر شدن مواد غذایی شده و کمک قابل توجهی به اقتصاد خانوارهای فقیر می کند. همچنین کشاورزی جدید با اشتغال بیشتر در واحدهای فرآوری همراه شده و عرضه خدمات و نهاده‌های بیشتری را در بازار به دنبال دارد. این طریقه به شکل غیر مستقیم به ایجاد اشتغال در مزارع منجر شده وبه این ترتیب بخش کشاورزی بطور مستقیم از طریق تولید بیشتر و صادرات به صورت غیر مستقیم از طریق افزایش تقاضا برای خدمات وکالاهای صنعتی در جوامع روستایی، به رشد اقتصادی کمک نموده ودر نتیجه موجب خلق فرصتهای شغلی جدید می گردد. به طورکلی رشد کشاورزی به صورت غیر مستقیم به بهبود وضعیت خانوارهای شهری و روستائی کمک کرده وبا افزایش دستمزدها، کاهش قیمت مواد غذایی و تقاضای بیشتر برای کالاها وخدمات واسطه ای همراه می‎گردد. شهرستان پاکدشت یکی ازقطبهای تولید گل وگیاه درکشور می باشد و قرار گرفتن آن در محور مهم و ترانزیتی امام رضا (ع) این شهرستان را به یکی از مناطق پرتردد و البته مهم کشور تغییر داده که در صورت توجه و بهره برداری صحیح از منابع آن می توان رشد و توسعه بیش از پیش این منطقه را شاهد بود. درکل کشور پنج هزار هکتار اراضی تحت کشت گل و گیاه و گیاهان گلخانه ای می باشد که حدود یک پنجم آن متعلق به شهرستان پاکدشت بوده و تولیدبیش از ۸۵۰ میلیون گل شاخه بریده وتنوع محصولات زارعی و باغی نشان ازظرفیت وپتانسیل این شهرستان در بخش صنعت وکشاورزی می باشد. درحال حاضر نیازمندی گل و گیاه تهران و بسیاری ازنقاط کشوراز این شهرستان تأمین شده و از دیگر مزیتهای این شهرستان وجود اراضی مستعد و زمینهای کشاورزی می باشد که از لحاظ کمی وکیفی در تولید محصولات زراعی و باغی مناسب بوده و این ظرفیتها با افزایش سطح زیرکشت اراضی کشاورزی و ارائه تسهیلات به کشاورزان و فعالان این عرصه، زمینه را برای رشد هرچه بیشتر این بخش فراهم نمود. لذا این پایان نامه درتلاش می باشد تأثیر پرورش گل وگیاه رادرتوسعه روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت مورد مطالعه قرار دهد و این پایان نامه در پنج فصل زیر تدوین شده می باشد:

فصل اول: کلیات پژوهش که شامل اظهار مسئله، اهمیت و ضرورت پژوهش، اهداف پژوهش، سوالات پژوهش، فرضیه پژوهش، موانع و محدودیت های پژوهش و واژه ها و مفاهیم می باشد.

فصل دوم: مرور منابع، ادبیات پژوهش و پیشینه پژوهش

فصل سوم: روش اجرای پژوهش، مواد و روش

فصل چهارم: تجزیه تحلیل داده ها و یافته های پژوهش می باشد. دراین فصل یافته های توصیفی پژوهش مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته می باشد.

فصل پنجم: آزمون فرضیه ها، بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات می باشد.

1-1 اظهار مسئله

امروز صنعت توليد گل و گياهان زينتي به يکي از سودآورترين صنايع تبديل شده می باشد. به طوري که بدين شکل سالانه ميلياردها دلار سود نصيب کشورهاي عمده توليدکننده گل ها و گياهان زينتي مي گردد. اما با اين حال، در شرايطي که توليد گل و گياه با در نظر داشتن ويژگي هاي جغرافيايي و آب و هوايي کشور، يک زمينه کاري مناسب براي ارزآوري و ايجاد اشتغال پايدار به شمار مي آيد اما اين صنعت تا رسيدن به نقطه مطلوب فاصله بسيار زيادي دارد و کشت و پرورش گل هاي زينتي در کشور به عنوان يک محصول صادراتي و ارزآور، سابقه اي طولاني ندارد. با اين وجود امروزه با در نظر داشتن بازارهاي پرمنفعت خارجي، اين صنعت توجه صادرکنندگان گل و گياه را به خود جلب کرده می باشد که در اين ميان، موقعيت ايران به دليل قرار داشتن در کنار کشورهاي پرمصرف گل وگياه از اين نظر، حائز اهميت می باشد و همسايه هاي شمالي وجنوبي ايران از خريداران بسيار خوب و بازارهاي مناسبي براي گل هاي زينتي هستند.

در شهرستان پاکدشت شرکت تعاونی گل و گیاه در سال 1378 توسط عده ای از تولیدکنندگان گل و گیاه شهرستان پاکدشت به ثبت رسیده وتولید گل و گیاه در شهرستان پاکدشت سابقه ای 75 ساله دارد. اکثر تولید کنندگان گل و گیاه شهرستان قبلا در تهران و شهرستانها به پرورش گل و گیاه مشغول بوده اند، اما بعد از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی گل و گیاه در شهرستان روز به روز گسترش یافته و در حال حاضر شهرستان پاکدشت با مساحتی حدود 900 هکتار پرورش گل و گیاهان فضای سبز و بذر و نهال و حدود 1000 نفر تولید کننده، بعنوان بزرگترین مرکز پرورش گل و گیاه ایران به شمار می رود.
بخش مرکزی شهرستان پاکدشت نیز از این امر مستثنی نبوده و باتوجه به شرایط جغرافیایی خاص منطقه و بهره برداری از بعضی زمینها بصورت باغات گل و گیاه در سالهای اخیر با مشکلاتی مواجه بوده و با رفع این معضلات در بلند مدت می تواند در توسعه اقتصادی بخش مورد نظربسیار اثرگذار باشد. لذا پژوهش حاضر در کوشش می باشد تأثیر پرورش گل و گیاه را در توسعه روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت مورد تحلیل و مطالعه قرار داده و در صدد پاسخ به سوال اصلی زیر باشد :

پرورش گل و گیاه تا چه حد درتوسعه روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت تأثیر داشته می باشد؟

 1-2 اهمیت و ضرورت پژوهش

ايران كشوري چهار فصل می باشد، آن وقت كه در شمال اين سرزمين تاريخي برف بر زمين مي‌نشيند، در جنوب كشور موسم پرورش گل‌هاي زينتي می باشد. اين ويژگي كشور بستر بسيار مناسبي براي پرورش گل و گياه و به تبع آن توسعه اشتغال در اين بخش می باشد اما متاسفانه با وجود استعدادهاي بالقوه در ايران كه به دليل آب و هوايي خشك و نيمه خشك به چشم مي‌خورد، اما سهم آن در تجارت جهاني گل و گياهان زينتي كه سالانه بالغ بر چندين ميليارد دلار می باشد، ناچيز می باشد. اين مشكلات كه سال‌ها به آنها تصریح مي‌گردد، مانع بزرگي براي بهره‌گيري بهينه از استعدادهاي موجود در زمينه پرورش و صادرات گل و گياهان زينتي می باشد. كمتر كشوري در جهان يافت مي‌گردد كه مانند ايران داراي تنوع اقليمي باشد، به طوري كه در ايران هفت هزار گونه گياهي هست كه 10 تا 27 درصد آن انحصاري می باشد. اذعان مسوولان و صاحب‌نظران به استعدادهاي بالقوه ايران در زمينه گياهان زينتي و دارويي، نشان مي‌دهد كه در اين سرزمين چه استعدادهاي بالقوه‌اي در دسترس عموم مردم می باشد كه از نظرها پنهان مانده و حاضر به بهره‌گيري از آنها در راستاي دستيابي به اهداف ملي خود نشده‌ايم. شرایط مناسب در کشت گل و گیاه درشهرستان پاکدشت و بخش مرکزی آن نیز با در نظر داشتن عدم توسعه اقتصادی این مناطق نسبت به مشاغل کشاورزی دیگر خود باعث اشتغال و توسعه اقتصادی این منطقه شده می باشد لذا مطالعه در این زمینه ضروری می باشد.

 -3 اهداف پژوهش

مهمترین اهداف پژوهش حاضر به توضیح زیر می باشد:

– تعیین تأثیر پرورش گل و گیاه در توسعه اقتصادی روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت

– تعیین تأثیر پرورش گل و گیاه در توسعه اجتماعی روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت

– تعیین و شناسایی موانع و معضلات پرورش گل و گیاه در روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت

– ارائه راهکارهای لازم در جهت رفع معضلات موجود در پرورش گل و گیاه محدوده مورد مطالعه

 1-4 سوالات پژوهش

سوالهای این پژوهش به توضیح زیر می باشد:

– پرورش گل و گیاه درتوسعه اقتصادی(اشتغال ودرآمد) روستاهای بخش مرکزی شهرستان پاکدشت تاچه حد تأثیر داشته می باشد؟

– پرورش گل و گیاه درتوسعه اجتماعی (تثبیت جمعیت، مهاجرت معکوس ، مشارکت) تا چه حد تأثیر داشته می باشد؟

 1-5 فرضیه های پژوهش

پرورش گل وگیاه درافزایش درآمد و ایجاد اشتغال روستاییان بخش مرکزی شهرستان پاکدشت تأثیر داشته می باشد.

پرورش گل وگیاه درماندگاری روستاییان و افزایش مشارکت آنها تأثیر داشته می باشد.

1-6 موانع و محدودیت های پژوهش

هر تحقیقی معضلات مخصوص به خود را دارد. در این پژوهش نیز مشکلاتی وجود داشته که بعضی از آنها به شکل زیر می باشد:

– عدم همکاری بعضی از سازمانها و ادارات در ارائه اطلاعات مربوط به گلخانه ها و پرورش دهندگان گل

– عدم وجود اطلاعات منسجم در زمینه تعداد پرورش دهندگان گل و گیاه در مناطق روستایی

– عدم همکاری بعضی از گلخانه داران در ارائه اطلاعات اقتصادی (میزان درآمد و فروش سالیانه و غیره)

1-7 واژه ها و مفاهیم

گلخانه

اصطلاح گلخانه به ظاهر محیط های بسته و کنترل شده را که تنها به پرورش گل اختصاص دارد، تداعی می‎کند، در صورتیکه امروزه در گلخانه ها به غیر از انواع گل ها و گیاهان گلدانی و زینتی، سبزیجات و صیفی جات و پاره ای از دیگر محصولات زراعی کاشته می گردد که بحث گلخانه در این مجموعه، بیشتر به همین معنا معطوف می باشد (انتصاری و همکاران، 1386، ص4).

مفهوم گلخانه

به ساختمانی اطلاق می گردد كه با مواد شفاف برای عبور طبیعی نور جهت رشد و نمو گیاهان پوشانده شده می باشد. این ساختمان بطور مصنوعی گرم می گردد و با دیگر ساختمان های مناسب پرورش گیاه مثل شاسی‌های سرد و بسترهای گرم متفاوت می باشد زیرا ارتفاع و اندازه كافی برای كاركردن فرد در داخل آن هست (شکری، 1385، ص22) .

گل و گیاه

گُل به دسته اي از گياهان زينتي اطلاق ميشود كه بصورت شاخه بريده آپارتماني، فصلي، نشائي، درخت و درختچه تقسيم بندي مي شودو پيشينه وتجربه ايرانيان بيش از سه هزار سال دركار گل و گياه مي باشد ضمن اينكه ائمه اطهار نيز بر اهميت و ارزش گل و گياه تاكيد داشته اند. ترويج فرهنگ گياه پروري و درختكاري، گستري فضاي سبز و اشاعه فرهنگ زيبا شناسي از دير باز در ايران زمين رواج داشته می باشد. گل آرام بخش و تسكين دهنده دل ها و زيبايي بخش محيط زيست و روح بشر می باشد و زندگي در مجاورت گل و گياه براي بشر اثرات مفيد روحي و رواني فراوان دارد و تأثیر عمده اي بر كاهش استرس ها بر بشر دارد و پزشكان روان شناس براي درمان بيماراني كه داراي مشكلات ذهني مي باشند ازگل و گياه درماني بهره گیری مي نمايند. خداوند طبيعت را با گلهاي رنگارنگ و دلفريب آراسته و همه اين زيبايي ها را به ما ارزاني داشته می باشد تا لحظات عمر خود را در كنار گلها و گياهان بخوبي سپري نمائيم و به پروردگار و توانايي هاي او بينديشيم و تبسم وزيبايي سحرانگير گُل، هديه می باشد بسي دل انگيز درجشن شكوه بهار، گل پيام الهي را به طبيعت سبزمژده مي دهد وعشق را در دل پرآوازه بهار شكوفا مي سازد(ویکی پدیا، 1393).

توسعه

ـ توسعه فرآیندی می باشد که به ظهور دنیایی نو می انجامد. در حالی که رشد اقتصادی ممکن می باشد افزایش کمی و یا حتی کاذبی باشد که در سطح تولید، توزیع، مصرف و یا درآمد یک جامعه و یا یک ملت در طول مدت زمانی مشخص حادث می گردد (کامران، 1374، ص 42).

روستا

ــ روستا مبدا تقسیمات کشوری می باشد که از لحاظ زیستی (وضع طبیعی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی) همگن بوده، اکثریت ساکنان واقعی آن – به گونه مستقیم و غیر مستقیم–به یکی از فعالیتهای زراعی، دامداری، باغداری و به گونه اعم صنایع دستی و صید یا ترکیبی از این فعالیتها اشتغال داشته باشند در عرف به عنوان ده، آبادی، دهکده یا قریه نامیده می گردد (پاپلی یزدی و ابراهیمی، 1381، ص 22).

 توسعه اقتصادی

توسعه اقتصادی عبارت می باشد از افزایش پی در پی ظرفیت های تولیدی در یک جامعه که براساس تکنولوژی های درونی و دلالت بر تحول در چگونگی تولید و تجدیدنظر در تخصیص منابع و نیروی کار در رشته های مختلف دارد (پاپلی یزدی، ابراهیمی، 1381، ص 44)

در تعریف توسعه اقتصادی جاناتان لمکو اظهار می دارد: توسعه اقتصادی اصطلاحی می باشد عام که در مورد شماری از مطالب گوناگون بکار می رود. این مطالب گسترش دامنه کاربرد سرمایه را در بر می گیرد. توسعه اقتصادی مستلزم تحولات ساختاری به گونه ای می باشد که تولید کالا و خدمات به صورت انبوه افزایش یابد (ازکیا، 1384، ص57).

توسعه اجتماعی

توسعه اجتماعي بيانگر پديده بهزيستي كليه افراد جامعه می باشد و بهزيستي كمي و قابل اندازه گيري نيست.
توسعه اجتماعي يكي از ابعاد اصلي پروسه توسعه و بيانگر كيفيت سيستم اجتماعي در راستاي دستيابي به عدالت اجتماعي، ايجاد يكپارچگي و انسجام اجتماعي، افزايش كيفيت زندگي و ارتقاء كيفيت انسانها مي باشد (كلانتری211:1377).

تعداد صفحه :152