با عنوان :  تحلیل معضلات و معضلات زیرساختی کلانشهر رشت

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد رشت

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد «M.A»

رشته: جغرافيا و برنامه ریزی شهری

عنوان:

تحلیل معضلات و معضلات زیرساختی کلانشهر رشت واثرات وپیامدهای آن بر توسعه شهری

(مطالعه موردی شیب)

 استاد راهنما:

دکتر محمدرضا افشاری آزاد

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                     صفحه

چکیده………………………………………………………………………………………………………….. 1

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………… 2

فصل اول کلیات پژوهش

1-1.بيان مسأله……………………………………………………………………………………………….. 4

1-2. پرسش اصلي تحقيق(مسائله تحقيق)……………………………………………………………… 5

1-3. اهداف تحقيق………………………………………………………………………………………….. 5

1-4.فرضيات پژوهش………………………………………………………………………………………… 5

1-5.هدف كاربردي…………………………………………………………………………………………. 5

1-6.محدودیتهای پژوهش…………………………………………………………………………………… 6

فصل دوم مرور منابع

2-1.مفهوم شهر………………………………………………………………………………………………. 8

2-1-1.مفهوم ساخت شهر………………………………………………………………………………… 8

2-1-2.فضا و فضای شهری……………………………………………………………………………… 10

2-1-3.اهداف برنامه ریزی کاربری اراضي شهري ………………………………………………….. 10

2-1-3-1.اهداف کلان……………………………………………………………………………………… 10

2-1-3-2. اهداف خرد…………………………………………………………………………………….. 11

2-1-4.معابر شهری…………………………………………………………………………………………. 11

2-1-4-1.طبقه بندی معابر شهری……………………………………………………………………….. 12

2-1-5.مفهوم كلان شهر……………………………………………………………………………………. 12

2-1-6.مشخصات كلان شهرها…………………………………………………………………………… 13

2-2. مفهوم توسعه …………………………………………………………………………………………. 13

2-2-1.تاریخچه مطالعات توسعه شهری……………………………………………………………….. 14

2-2-2.توسعه کالبد شهری………………………………………………………………………………… 15

2-2-3.اشکال توسعه فیزیکی……………………………………………………………………………… 15

2-2-4.توسعه فیزیکی نواحی شهری جهان……………………………………………………………. 15

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                      صفحه

2-2-5.توسعه فیزیکی نواحی شهری کشورهای توسعه یافته………………………………………. 16

2-2-6.توسعه فیزیکی نواحی شهری در کشورهای درحال توسعه……………………………….. 16

2-2-7.توسعه فیزیکی شهرها در ایران………………………………………………………………….. 17

2-3.تأثیر شیب در برنامه ریزی شهری…………………………………………………………………. 17

2-3-1.شیب مورد نیاز برای طراحی های شهری ……………………………………………………. 18

2-4. سوابق تحقيق………………………………………………………………………………………….. 18

2-4-1.سوابق پژوهش در جهان……………………………………………………………………………. 18

2-4-2.سوابق پژوهش در ایران…………………………………………………………………………….. 19

2-4-3.سوابق پژوهش در محدوده مورد مطالعه………………………………………………………… 20

فصل سوم روش اجرای پژوهش

3-1.موقعيت جغرافيايي شهرستان رشت……………………………………………………………….. 23

3-2.داده ها…………………………………………………………………………………………………… 25

3-2-1. اقلیم شهر رشت…………………………………………………………………………………… 25

3-2-1-1.دما ………………………………………………………………………………………………… 25

3-2-1-2.بارندگی…………………………………………………………………………………………… 25

3-2-1-3.برف……………………………………………………………………………………………….. 26

3-2-1-4.رطوبت نسبی……………………………………………………………………………………. 26

3-2-1-5.باد…………………………………………………………………………………………………. 26

3-2-2.زمين شناسي شهر رشت………………………………………………………………………….. 26

3-2-3. توپوگرافی شهر رشت……………………………………………………………………………. 28

3-2-4. کاربری اراضی شهری رشت……………………………………………………………………. 29

3-2-5. شیب شهر رشت………………………………………………………………………………….. 29

3-3. روش کار………………………………………………………………………………………………. 32

3-3-1.نوع روش تحقيق…………………………………………………………………………………… 32

3-3-2. روش گردآوري اطلاعات(ميداني،كتابخانه اي و…)……………………………………….. 32

3-3-3. ابزار گردآوري اطلاعات…………………………………………………………………………. 32

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                       صفحه

3-3-4.روش تجزيه و تحليل اطلاعات………………………………………………………………… 32

3-3-5. مطالعه مکانهایی که بیشترین مشکل آب گرفتگی را دارند………………………………. 32

3-3-6.دلیل آبگرفتگی در سطح شهر رشت…………………………………………………………… 33

3-3-7. مقدار حجم ورودی روانابها به کانالهای جمع آوری آبهای سطحی شهر رشت…….. 35

فصل چهارم تجزیه و تحلیل داده ها و یافته های پژوهش

4-1.ویژگی های جغرافیایی شهر رشت………………………………………………………………… 38

4-1-1.توپوگرافي شهر…………………………………………………………………………………….. 39

4-1-2.شيب شهر و جهات توسعه………………………………………………………………………. 41

4-1-2-1.شيب هاي مؤثر در عمران شهر……………………………………………………………… 43

4-1-3. نزولات جوی در شهر رشت…………………………………………………………………… 43

4-1-3-1. بارندگیهای شدید بالای 100 میلی متر در شهر رشت…………………………………. 44

4-2.نقاط بحرانی شهر رشت از نظر بروز سیل……………………………………………………….. 45

4-2-1.حركت آب هاي سطحي…………………………………………………………………………. 48

4-2-2.آبهاي سطحي اطراف شهر……………………………………………………………………….. 50

4-2-3.موقعيت مسيل ها…………………………………………………………………………………… 51

4-3.توسعه شهر رشت……………………………………………………………………………………… 54

4-3-1.جهات و مناطق توسعه……………………………………………………………………………. 54

4-3-2.عوامل طبيعي و عوارض زميني (عوامل محدود كننده توسعه شهر)……………………… 56

4-3-3.عمده ترين تنگناها و محدوديتهاي توسعه……………………………………………………. 59

4-3-4.طریقه توسعه ي فضايي شهر رشت ……………………………………………………………… 59

4-3-5.محدودیتهاي توسعه ي کالبدي شهر رشت…………………………………………………….. 62

4-3-6.عوامل مؤثّر در توسعه ي فيزیكي شهر رشت………………………………………………….. 63

4-3-7.تعيين توان محيط شهر رشت……………………………………………………………………. 69

4-3-8.ارزيابي پيامدهاي توسعه شهر رشت…………………………………………………………… 70

4-4.دفع فاضلاب…………………………………………………………………………………………… 71

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                    صفحه

4-4-1.مشكلات دفع فاضلاب…………………………………………………………………………… 72

4-4-1-1.آلودگي آبهاي سطحي…………………………………………………………………………. 73

4-4-1-2.آلودگي منابع آب زيرزميني………………………………………………………………….. 73

4-5-معضلات و معضلات ناشی از آب گرفتگی در سطح شهر رشت………………………….. 79

4-5-1.عوامل ایجادآبگرفتگی درشهر…………………………………………………………………… 81

فصل پنجم بحث و نتیجه گیری و پیشنهادات

5-1.بحث……………………………………………………………………………………………………… 83

5-2.آزمون فرضیات………………………………………………………………………………………… 83

5-3.نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………… 84

5-4. پیشنهادات……………………………………………………………………………………………… 85

منابع و ماخذ………………………………………………………………………………………………….. 87

چکیده:

امروزه با گسترش شهرها و رشد آهنگ شهر نشینی ، همچنین افزایش معضلات و معضلات ناشی از این فرایند و اهمیت یافتن مدیریت یکپارچه و توسعه متوازن، همه جانبه و پایدار شهر، بحث بهسازی زیر ساخت های موجود شهری بیش از پیش قوت یافته می باشد.در این راستا بهسازی شبکه معابر شهری و همچنین شبکه فاضلاب شهری به عنوان شریانی مهم و حیاتی دارای اهمیت ویژه ای می باشد.

مساله مهم در این پژوهش پاسخ به این سوال می باشد که معضلات و معضلات زیرساختی کلانشهر رشت باتوجه به پایین بودن شیب عمومی در شهرچه اثرات وپیامدهایی بر توسعه شهری دارد.

روش پژوهش در این پژوهش توصیفی– تحلیلی ، بر پایه مطالعات اسنادی و کتابخانه ای بوده و برای جمع آوری اطلاعات مربوطه از کتابها ، تحقیقات و مقالات و طرح جامع رشت بهره گیری شده می باشد.وهدف از آن شناخت معضلات زیرساختی و ارائه راهکار جهت رفع آنها می باشد.نتایج پژوهش نشان داد که علت اصلی آبگرفتگی‌های سطح شهر رشت هجوم آبهای سطحی سرگردان ناشی از بارندگی‌های شدید از سمت زمین‌های سپیدرود به سمت پشت مخابرات مرکز شش، کوی باهنر، کوی جماران، کوی معلولین، جاده جیرده، کوی حمیدیان، کوی صف سر و … بوده و با بالا آمدن سطح آب رودخانه های زرجوب، گوهررود و کانال‌های زهکش حاشیه شهر،(نقاط تخلیه فاضلاب شهر رشت) خروجی لوله ها به زیر آب می‌طریقه و باعث کاهش تخلیه جریان آبهای سطحی می‌شوندو به دلیل شیب کم زمین بسیاری از نقاط شهر دچار آبگرفتگی می گردد. از سوی دیگر ساخت و سازهای گسترده در سطح شهر که با وارد کردن نوخال‌ های ساختمانی، شیرابه‌های بتن و همچنین بهره گیری از ماشینهای سنگین باعث انسداد و تخریب شبکه‌های فاضلاب شده و در مواقع بارندگی‌های شدید ایجاد بحران می کند.

معابر شهری و همچنین کانالهای هدایت آب و فاضلاب شهری بر اثر گذر زمان و عدم در نظر داشتن بازسازی و لایروبی آنها دچار تخریب فیزیکی و اکولوژیکی و به تبع آن کاهش عملکرد می شوند.همچنین به دلیل اینکه وظیفه جمع آوری آبهای سطحی و فاضلاب شهری در رشت، به صورت سنتی توسط یک شبکه واحد انجام می شود ، بحث جداسازی شبکه فاضلاب شهری و آبهای سطحی از یکدیگر از اهمیت دوچندان برخوردار شده می باشد.

واژگان کلیدی: معابر شهری، فاضلاب شهری، آبگرفتگی، بارندگی‌های شدید، شهر رشت

مقدمه

اصولا استقرار و پيدايش يك شهر بيش از هر چيز تابع شرايط محيطي و موقعيت جغرافيايي می باشد، زيرا عوارض و پديده هاي طبيعي در مكان گزینی، پراكندگي، حوزه نفوذ، توسعه فيزيكي، زیر ساختی شهر و امثال آن اثر قاطعي دارند و گاه به عنوان يك عامل مثبت و زماني به صورت يك عامل منفي و بازدارنده اقدام مي كنند . در هنگام احداث شهرها بايد به ديناميسم محيط طبيعي مثل سيل، زلزله ، باد، گسل … توجه كافي مبذول داشت وگرنه شهر در آينده دچار مشكل خواهد گردید . لذا شايسته می باشد قبل از وقوع حوادث تلخ، دردناك و پرهزينه، مسئولان در هنگام احداث شهرها نسبت به پيش بيني وقوع وقايع اتفاقيه دغدغة لازم را داشته باشند و احساس مسئوليت كنند و علاوه بر اهميت دادن به مطالعات زیر ساختی شهر، كار را به متخصصان امر بسپارند. البته ناگفته نماند كه علاوه بر مطالعات زیر ساختی، ساير مطالعات جغرافيايي نيز در مكان گزيني شهرها و برنامه ريزي شهري اهميت فوق العاده اي دارند و بي توجهي به آن ها خسارات جبران ناپذيري را در آينده به وجود خواهد آورد.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

نياكان ما در گذشته در مكان گزيني شهرها، بيشتر به تجربه تكيه داشتند كه در بسياري از مواقع با علم روز متناسب نبود، ولي امروزه زندگي سادة آن وقت به زندگي پيچيدة شهري تبديل شده می باشد و مردم شهرهاي پيشرفته و صنعتي با سيستم فاضلاب، مترو و آسمانخراش و … مأنوس شده اند . در زمان هاي قديم اگر مكاني دور از دسترس سيل بود يا موقعيت پناهگاهي و يا سوق الجيشي مي داشت، ساير عوامل مؤثر در مكان گزيني شهر را تحت الشعاع قرار مي داد و يا مورد بي توجهي قرار مي گرفت؛ اما در عصر جديد، زیر ساختهای شهری براي مسئولان و مردم اهميت زيادي دارد و در صورت غفلت و بي توجهي به آن خسارات جبران ناپذيري را به دنبال خواهد داشت.

معابر از ارکان اصلی یک شهر شمرده می شوند در واقع جابجایی ساکنین یک شهر وابسته به شبکه معابر آن شهر (كه در خدمت حمل و نقل عمومي و نيمه عمومي و ساير مدها می باشد) می باشد. علاوه بر معابر شهری که شامل آزاد راهها ، بزرگراه ها ، خیابان ها ، پیاده روها می شوند؛ شبکه هدایت آبهای سطحی و فاضلاب داخل شهر ها از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند. شبکه هدایت آبهای سطحی عموماً با هدف سود رسانی به بشر و در جهت تامین آب مورد نیاز شهر ها ، جمع آوری و خروج فاضلاب شهری و صنعتی ، خروج رواناب و کاهش خسارات ناشی از سیل مورد بهره گیری قرار می گیرند.

معابر شهری و همچنین کانالهای هدایت آب و فاضلاب شهری بر اثر گذر زمان و عدم در نظر داشتن بازسازی و لایروبی آنها دچار تخریب فیزیکی و همچنین کاهش عملکرد می شوند با در نظر داشتن تخریب های فیزیکی و اکولوژیکی صورت گرفته در آن ها بحث بهسازی معابر و فاضلاب شهری از اهمیت دوچندان برخوردار شده می باشد .

1-1.بيان مسأله

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

منطقه كلانشهري جديدترين پديده و شكل فضايي اسكان بشر می باشد، بطوريكه برخي از صاحبنظران برجسته علوم شهري و منطقه‌اي آنرا نوع چهارم اسكان تلقي كرده‌اند.اين پديده حاصل نيروها و فرايندهاي متمركز كننده ثروت،‌ قدرت،‌ جمعيت و فعاليت‌هاي انساني در شهر مركزي – كلانشهر و سپس بازتوزيع اين تمركز در محدوده فضايي – كالبدي پيرامون آن – منطقه كلانشهري می باشد. به همين دليل می باشد كه تنوع و پيچيدگي دروني فوق‌العاده در هر دو وجه فضايي – كالبدي و عملكردي، خصلت ذاتي اينگونه مناطق به شمار مي‌آيد.تفرق و پيچيدگي ذاتي مذكور را مي‌توان ريشه اصلي «مسئله مديريت مناطق كلانشهري» دانست، مسئله‌اي مشترك در تمام اينگونه مناطق. چگونگي مواجهه نظري و عملي با اين مسئله می باشد كه سبب شده می باشد تا امروزه مناطق كلانشهري نقشي دوگانه در جوامع مختلف ايفا كنند: موتور و عامل توسعه در برخي جوامع (كشورهاي پيشرفته) و عامل ناكارآمدي فرايند توسعه و مصرف كننده منابع در جوامع در حال توسعه.

حكومت شهري مبين رويكرد سنتي به مديريت شهري و كلانشهري می باشد و بيشتر به مناسبات حكومت مركزي با شهرداريها و نهادهاي رسمي پرداخته و بر روابط عمودي بين نهادهاي رسمي تأكيد دارد. اما حكمروايي يك فرم متفاوت از حكومت می باشد كه به روابط بين جامعه مدني با دولت، قانونگذاران با مخاطبان قانون و بالاخره حكومت با حكومت شوندگان معطوف می باشد.

در اين رويكرد فرض بر اين می باشد كه استراتژي اصلي براي غلبه برتفرق، ناپايداري و ناكارآيي در ساختار قدرت و مديريت و نيز ساختار فضايي – كالبدي مناطق كلانشهري، گردهم‌آيي و انسجام بخشي اين عناصر پراكنده و متفرق در چارچوب نهادي و فراگير منبعث از الگوي حكمرواي شهري می باشد.شكل‌گيري عملي مناطق كلانشهري در ايران و به تبع آن ظهور مشكلات كلانشهري، باعث مطرح شدن جدي چگونگي اداره اين منطقه در سالهاي اخير شده می باشد. اگرچه تاكنون چارچوب نهادي ويژه‌اي براي اداره اين مناطق شكل نگرفته می باشد، اما مي‌توان گفت ديدگاهها و روشهاي غالب و عملاً رايج در اين حوزه را مي‌توان در چارچوب الگوي حكومت شهري و كاملاً نامتناسب با رويكرد حكمروايي شهري ارزيابي كرد.

در کلانشهر رشت وجود معضلات زیرساختی مانعی اساسی در راه توسعه شهری بوده وهست ، این معضلات شامل کم عرض بودن معابر و ظرفیت پایین خیابانها برای عبور با تراکم زیاد خودروها ، عدم احداث زیر گذر و پل عابر پیاده در اکثر خیابانها وتقاطع ها ، نابسامانی پیاده روها و مشکل تردد عابرین پیاده ، نبود کمربندی جدید ، بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی ، عدم گنجایش سیستم فاضلاب شهری و ناکارآمد بودن آن برای جمع آوری فاضلاب و آبهای سطحی درمواقع بارندگی ، تخلفات فراوان در شهرداری در خصوص عدم رعایت حریم ها و ساخت و ساز بر خلاف پروانه ساختمانی همراه با سوء مدیریت شهرداری ، عدم هماهنگی بین شهرداری با سایر سازمانهای زیربط در مدیریت شهری و … که وجود این معضلات باعث هدر رفتن منابع و سرمایه ها می گردد و نیازمند برنامه ریزی صحیح می باشد.

1-2. پرسش اصلي تحقيق(مسائله تحقيق)

معضلات و معضلات زیرساختی کلانشهر رشت چه اثرات و پیامد هایی بر توسعه شهری دارد؟

1-3. اهداف تحقيق

1.شناخت معضلات زیر ساختی

  1. ارائه راهکار جهت رفع معضلات
  2. مطالعه تبعات معضلات ومعضلات موجود درکلانشهر رشت

1-4.فرضيات پژوهش

1.به نظر می آید معضلات و معضلات زیر ساختی مانع توسعه شهر رشت می گردد.

2.به نظر می آید معضلات و معضلات زیر ساختی باعث افزایش هزینه پروژه های شهری و مانع از اجرای آنها می گردد.

1-5.هدف كاربردي

این پژوهش در سازمانهایی مانند :

  1. استانداری گیلان(معاونت عمرانی)
  2. استانداری گیلان(ستاد بحران وحوادث غیر مترقبه)

3.اداره آب و فاضلاب گیلان

4.فرمانداری رشت

  1. شهرداری رشت

و همچنین موسسات آموزشی قابل بهره گیری می باشد

1-6.محدودیتهای پژوهش

هیچ تحقیقی بدون مشکل نبوده و در واقع معضلات هر مرحله رهگشای مرحله بعدی می باشد گرچه وجود معضلات و مسائل موجب کندی کار می گردد ولیکن با شناسایی طریقه حل آن تا حدودی جبران می گردد اما کوشش شده با در نظر داشتن معضلات تاحدی این مسئله را مطالعه نمود با این حال بعضی از معضلات به توضیح زیر می باشد:

– نبود آمار و اطلاعات منسجم مربوط به موضوع پژوهش در ادارات

– عدم همکاری مناسب ادارات در ارائه اطلاعات مورد نیاز

تعداد صفحه :106